Osmanlı Düşünce Akımları

Osmanlı Düşünce Akımları, çoğu kanaat akımı gibi işler yolunda gitmediği vakit meydana çıkmıştır.
Ne demek bu? Şu şekilde ki; Osmanlı İmparatorluğu bölünmeye, parçalanmaya doğru gitmekteydi.
Bunları önlemek, Osmanlı’nın bütünlüğünü savunmak için bazı düşünce akımları meydana çıkmıştır.
Kpss Tarih dersinde bu kısımda Osmanlı Düşünce Akımları anlatılacaktır.
Osmanlı Düşünce Akımları
Osmanlı İmparatorluğunda görülen kanaat akımları 5 başlıktan oluşmaktadır.
Bunlar Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık ve Adem-i Merkeziyetçilik (Teşebbüs-i Şahsi) olarak bilinmektedir.

1) Osmanlıcılık

Osmanlı Düşünce Akımları içerisinde öncelikle anlatacağımız akım Osmanlıcılık’tır.
Tanzimat Fermanı ile programa eklenilen bu düşünce akımının esası 2. Mahmut devresine kadar uzanmaktadır.
Bilindiği emeliyle Fransız İhtilali ile milliyetçilik akımı süratle yayılmaya başlamıştı.
Bunun üstüne Osmanlıcılık akımı ile, Osmanlı İmparatorluğu hudutları içerisinde yaşam sürdüren tüm milletleri dil, din, ırk ve mezhep ayırmaksızın herkesi yasa önünde denk görmek ve kendilerini delegasyon etme hakkı vermek amaçlanmıştır.
Osmanlıcılık fikrini müdafaa eden Jön Türkler, herkeste denklem kavramı ile Osmanlı yurttaşı şuuru oluşturmayı hedeflemiştir.
Bu gaye ile birleşerek imparatorluğun dağılmasını önlemeyi hedeflemişlerdir.
Gerek Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı lüzum Meşrutiyetin duyurusu bu bilincin oluşmasını ve bundan dolayı Osmanlı İmparatorluğunun dağılmasını tedbire amaçlıdır.
Tabi ki bütün şunlar Fransız İhtilali ile birlikte gelen milliyetçilik akımının önüne geçememiştir.
Osmanlı İmparatorluğu altında yaşam sürdüren uluslar bağımsızlık için ayaklanmaya devam etmiştir.
Dolayısıyla Osmanlıcılık akımı bir işe yaramamıştır.

2) İslamcılık (Ümmetçilik)

Bu kanaat akımı 19. yüzyılın sonlarına doğru 2. Abdülhamit ile birlikte devletin resmi siyaseti durumuna getirilmiştir.
Bir başka adı Ümmetçilik olan bu düşünce akımı kötü gidişatın sebebinin dinden uzaklaşma olduğunu müdafaa etmiştir.
Her ne kadar Arap milliyetçiliğini ve dağılmayı önleyemese de İslamcılık akımı, Osmanlı devleti içerisinde yaşam sürdüren Müslümanları birlikte tutmayı hedeflemiş ve böylelikle devletin bütünlüğünü sağlamaya çalışmıştır.
Peki etkin olmuş mudur?
Tarih bilgilerimizi ve hafızamızı biraz zorlarsak 1. Dünya Savaşında İngilizlerle Araplar aralarında anlaşmış ve Osmanlıya karşı birlikte savaşmıştır.
Bu da işaret ediyor ki İslamcılık kanaati başarısız olmuş bir düşünce akımıdır.

3) Türkçülük

Osmanlı düşünce akımları içerisinde işlediğimiz Osmanlıcılık ve İslamcılık politikaları çözüm olmayınca 20. Yüzyılın ilk haftalarında Türkçülük ön tasarıya çıkmaya başlamıştır.
Türkçülük, devletin kurtuluşunun ulusal değerlere bağlı kalmak olduğunu ve bu değerleri savunmak olduğunu belirtmiştir.
Türkçülük akımının düşünce babası Ziya Gökalp’tir.
Bu akımın öne çıkmasının nedeni , Osmanlı hudutları içerisinde yaşam sürdüren Türkleri ulusal kıymetler çevreninde bir araya getirilerek dağılmayı önlemekti.
Bu akım dağılmayı yeniden önleyememiştir.
Ancak Türkiye Cumhuriyeti’nin doğmasında defa tesirli olacaktır.
Bazı aşırı Türkçüler vakası büyüterek dünyadaki bütün Türkleri bir bayrak altında toplama emeli olan Turancılığı müdafaa etmişlerdir.
Her ne kadar Osmanlı’nın parçalanmasına mani olamasa da Turancılık, 1. Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi’nin açılma amaçlarından biri meydana gelmiştir.
Diğer bir söylemle Kafkas Cephesi’nin açılış amaçlarından biri Turancılık kanaat akımını yaşama geçirmekti.

4) Batıcılık

Bu düşünce akımının esası Lale Devri’ne kadar uzanmaktadır.
Batıcılık, devletin bütünlüğünün ve kurtuluşunun fakat ve fakat Batının biliminden ve teknolojisinden yararlanarak bunları Osmanlı bünyesine alma ile olacağını müdafaa etmiştir.
Tüm bunların tarafında Batı tipinde uygulanan devrimlere öncelik verilmiştir.
Diğer düşünce akımları gibi bu kanaat de Osmanlı Devleti’ni kurtaramamıştır.
Geç kalınması, tam anlamıyla uygulanamayışı bunlarda faktördür.
Batılılaşma politikaları her ne kadar Osmanlı’yı kurtarmasa da, bu sırada elde ettikleri malumat, birikim ve deneyim çağdaş Türkiye’nin doğuşuna katkı sağlayacaktır.

5) Adem-i Merkeziyetçilik (Teşebbüs-i Şahsi)

Adem-i Merkeziyetçilik akımı Osmanlı içerisinde yaşam sürdüren vatandaşlara geniş özgürlükler verilmesini ve muhtelif etnik kümelerin federasyon gibi kendisi siyasal yapısı içerisinde yaşamalarını korunmaktadır.
Adem-i Merkeziyetçilik düşüncesinin önde gelen savunucusu bu arada Osmanlı hanedanına üye olan Prens Sabahattin’dir.
Kpss genel kültür Tarih dersine ilişkin Osmanlı düşünce akımları hususu tamamlanmıştır.